هنر و دانش

طبقه بندی موضوعی
شنبه, ۱۲ دی ۱۳۹۴، ۱۲:۵۸ ق.ظ

محاسبه فرکانس نت های موسیقی ایرانی

فرکانس نت های موسیقی ایرانی

خیلی وقت بود که بنده دنبال یک تعریف علمی برای قانون‌مند کردن نتهای موسیقی ایرانی یا همان ربع پرده ها می‌گشتم ولی در تمام منابع موسیقی و سایتهای مختلف نتوانستم تعریف ریاضی دقیقی از فرکانس نت های موسیقی اصیل پیدا کنم. گویی هیچ محقق یا موسیقیدانی در کشور ما در این زمینه تحقیق نکرده و یا اگر کرده چیزی منتشر نکرده است...

به همین دلیل بر آن شدم که خود یک تعریف علمی ارائه دهم که موسیقی ایرانی را علمی تر کنم و مقیاس دقیقی ارائه دهم که بر اساس آن بتوانیم چند ساز ایرانی را برای همنوازی و برگزاری ارکسترها و غیره دقیق‌تر کوک کرد و به هارمونی بهتری دست یافت. و همچنین به سازندگان آلات موسیقی ایرانی نیز، برای ساخت سازهای دقیق کمک کنم.از آنجا که دانش زیادی در زمینه فیزیک صوت نداشتم کمی ناامید شده بودم تا آنکه با ساز و کار محاسبه نت‌های موسیقی بین المللی آشنا شدم و دریافتم که آن بنده خداها همه کارها را انجام داده اند و ما فقط با یک "هلو برو تو گلو" طرف هستیم.
در موسیقی استاندارد بین المللی خبری از ربع پرده نیست ولی نت ها با نظم خاصی که دانشمندان تعریف کرده‌اند مرتب شده اند که با ملاک قرار دادن یک فرکانس به عنوان مبنای اولین نت، می توان سایر نت‌ها را بدست آورد.
تعریفی که من از ربع پرده ارائه می دهم مشابه تعریف نیم‌ پرده در موسیقی بین المللی است. تعریف نیم‌ پرده به این صورت است که فرکانس هر نت بکار را در عدد ۱/۰۵۹ ضرب میکنیم تا فرکانس نت بعدی یا به اصطلاح نت زیرتر بدست آید. که نت‌های بکار نیز با همین ضریب به نیم پرده‌ها مرتبط هستند.
حالا بر اساس همان روشی که ضریب فوق بدست آمده میتوان ضریب جدیدی محاسبه کرد که فرکانس نت‌های ربع پرده را بر پایهٔ آن محاسبه نمود.
این ضریب با یک محاسبه خیلی ساده ۱/۰۲۹ بدست می آید. یعنی بین هر دو نت که ربع پرده قرار دارد نت بم‌تر را در ۱/۰۲۹ ضرب میکنیم تا ربع پرده آن بدست آید. یا نت زیرتر را بر این عدد تقسیم میکنیم که نتیجه همان میشود.
به عنوان مثال بین نت Re دیِز و Mi یک ربع پرده داریم
فرکانس نت #Re در اکتاو سوم برابر ۲۹۴ هرتز است بنابراین فرکانس نت Re سُری یا همان Mi کُرن، ۲۹۴×۱/۰۲۹=۳۷۹/۲۶ هرتز بدست می آید.  البته لازم نیست حتماً براساس نت‌های استاندارد این محاسبه را انجام دهیم. بلکه هر فرکانسی که برای یک نت دلخواه انتخاب کنیم بقیه نت‌ها با همین ضریب بدست می آید.
با این روش فرکانس نت‌های ایرانی بسادگی محاسبه می شود و می توان با استفاده از یک گوشی موبایل هم پرده‌بندی ساز را تنظیم نمود و هم آنرا کوک کرد که روش کوک کردن ساز در همین وبلاگ آمده است. 
البته با این روش هفت نت جدید نیز می توان به ساز افزود که در موسیقی برخی کشورها چنین نت‌هایی موجود است. مانند موسیقی شرق آسیا که حتی نت‌های بیشتری هم دارند و با این روش میتوان ضریب جدیدی برای آنها نیز تعریف کرد.

بنابراین نت do استاندارد که فرکانس آن ۲۶۲ هرتز می‌باشد را در ۱/۰۵۹ ضرب کنیم فرکانس دو دیز بدست می‌آید که معادل ۲۷۷ هرتز می‌شود و به همین ترتیب فرکانس بقیه نتها بدست می‌آید. از نظر ریاضی این بدان معناست که نت‌ها بر اساس یک تصاعد هندسی ساده با قدر نسبت ۱/۰۵۹ مرتب شده‌اند.

نظرات  (۸)

در مورد چند صدایی شدن موسیقی ایرانی متاسفانه اهنگسازان به اشتباه به دنبال هارمونی ایرانی هستند،  من نمیفههم چرا بزای ما ایرانی ها همه چیز باید خاص باشد ، هارمونی یک مساله ی فیزیکی است و بنا بر این فرهنگ روی ان تاثیر نمیگذارد، ( برخی باز هم به اشتباه اکرود های کوارتال را هارمونی ایرانی میدانند) اگر بپذیریم هر فرهنگی نیازمند هارمونی مخصوص به خودش باشد پس چرا مثلا چینی ها دنبال هارمونی چینی یا مراکشی ها دنبال هارمونی مراکشی نیستند؟ جواب این است که هارمونی هارمونی است و قوانینش از ریاضیات بر میاید، برای پلی فونی نوشتن در موسیقی ایرانی نیازی به هیچ قانون جدیدی نیست فقط باید بدانیم که چگونه از قوانین هارمونی استفاده کنیم تا موسیقی ما شبیه به باخ یا احمد پژمان نشود،
پاسخ:
بنظر من موسیقی ماندگار موسیقی ملودیک هستش و نه هارمونیک. آثار استاد صبا و درویش خان و وزیری هنوز هم بعد از گذشت صد سال تازگی دارن و هیچوقت کهنه نخواهند شد. در نسل ما بعد از مشکاتیان دیگه کسی نمونده که ملودی بکر خلق کنه. استاد علیزاده هم که رفتن دنبال موسیقی فلسفی که هرکسی درکش نمیکنه. 
متأسفانه بعد از بسطامی عزیز خواننده های سنتی هم فاقد خلاقیت و تنوع صدا هستن. و این یعنی مرگ تدریجی موسیقی اصیل که الان دیگه چیزی ازش نمونده و دارن دست و پا میزنن که با ترکیب سنتی و غربی براش نوشدارو درست کنن.
اگر زرد ملیجه ی صبا رو گوش کرده باشید و یا چهارمضراب ماهور درویش خان و دخترک ژولیده ی وزیری و خزان مشکاتیان و شورانگیز علیزاده رو کاملاً احساس خواهید کرد که ملودی های این آهنگها و تصنیفهای همایون خرم و تجویدی و امثال این عزیزان،  کاملاً بکر و ماندگار هستند.
دوست عزیز شما نت ر سری و می کرن را آنهارمونیک فرض کرده اید ، در صورتی که این دو نت به اندازه ی نیم پرده با هم اختلاف دارند
پاسخ:
درسته دوست عزیز ولی روی ساز پرده ای بنام رِ سُری وجود نداره و در واقع رِ دیز (می بمُل) رو باید دوباره سُری بنویسیم که بشه همون می کُرُن 
من اینجا تصمیم گرفتم برای سادگی همون رِ سُری بکار ببرم. این مثال رو بهتره برای می و فا بکار ببریم که میان اونها نیم پرده قرار نداره ولی یک ربع پرده هست که البته کاربرد بسیار کمی داره و اسمش میشه فا کُرُن یا می سُری.
ولی در کل منظور از نوشتن این مطلب بررسی تئوری موسیقی نبوده و فقط قصد داشتم مطلبی رو بیان کنم که موسیقی ایرانی رو تحت قوانین ریاضی و فیزیک دربیاره که در بحث آموزش و ساز سازی و هارمونیزه کردن اجراهای جمعی فقط متکی به گوش خودمون نباشیم و بتوانیم از تکنولوژی مدرن برای سهولت کار استفاده کنیم. چون هر شخصی زیبایی شناسی خاص خودش رو داره و گوش انسان هم ممکنه سلیقه ای عمل کنه.
اگر موسیقی ایرانی رو تحت این قوانین درآریم برای مثال یک هنر جوی مبتدی هم میتونه خودش با استفاده از گوشی موبایل، ساز خودش رو بسیار دقیق کوک کنه و نیازی به دیاپازون نداره و در منزل هنگام تمرین، کوک ساز به هم بخوره و استاد هم در دسترس نباشه، میتونه براحتی سازش رو کوک کنه.
همینطور موقع خریدن ساز به راحتی میشه ساز رو از نظر پرده بندی و دقت ساخت آزمود. اینها فقط مثالهای ساده ای از کابرد این قوانین هستش. 
و بنظر بنده سنگ بنای علمی شدن موسیقی ایرانی اینه که ما بتونیم برای ربع پرده ها فرمول ریاضی ارائه بدیم.
من از اساتید محترم خواهش میکنم این مطلب رو تجزیه تحلیل کنند و در موردش کتاب بنویسند. چون واقعاً به این مطلب بی توجهی شده.
۱۲ اسفند ۹۵ ، ۱۴:۳۳ نوید آل علی
همه اونایی که این بالا نظر دادن از روش خودشون درست گفتن؛منم سالهاست توی این‌وادی در گیرم؛فقط اینو میدونم حذف ربع پرده ها امکان پذیر نیست(تا همین پنج‌سال پیش؛سخت اسرار بر حذف شدنشون  داشتم )تا با سه تار و بعد از اون شوره دوست داشتنی آشنا شدم؛؛ما کلا به یدونه کرون بیشتر احتیاج نداریم؛مثلا اگه پایه رو سل بگیریم،هم لا کرن میخوایم؛هم لا بکار؛همین کافیه برای کله موسیقی سنتی؛ولی بلگل قابل حذف نیست،  این. اینستاگرامه منه؛یه آلبوم اجراهای زنده خودمه. امیدوارم باهم در ارتباط باشیم اساتید.  Music_navidyekta
پاسخ:
ممنونم دوست گرامی
اگر بسامد پایه ۴۳۲ باشد صدا دلنشینتر میشود ۴۴۰ کمی خشک است ربع پرده همان سری و کرن هست مانند دیز و بمل ولی در بسامد یکسان نیستند  که تنها نتهای پرده مانند فا سری سل کرون در را میتوان ربع پرده کرد که در بخش زیرین گوش دریافت میشوند و مغز را خسته میکند و برای از کار انداختن عقل به کار میرود . در سال میلیاردها دلار برای افیون هزینه میشود که بی عقل شوند . موسیقی ایرانی هم از دل عرفان آمده که بدبختانه گرفتار پاپ و این داستانها شد و نقش کلیدی خودش را از دست داد . نبود خانه موسیقی و نهادهای مردمی و در گیری با موسیقی هم قوز بلا قوز شده . البته اینکه نوشتید غربیها دوست دارند درست است ولی در آکادمی موسیقی اروپا جایی ندارند و چاره کار روشن نیست مشکل یک چیز نیست و فرهنگی شده یعنی فرهنگش کمرنگ شده برای همین آمار قتل و تجاوز و بزه بلا رفته
پاسخ:
سپاس دوست عزیز
۰۶ دی ۹۵ ، ۱۰:۵۸ محمدرضا مدد
 صد سال از موسیقی سنتی و 50 سال هم از پاپ گزشته و موسیقی ایرانی هنوز مانند عرب وترک و هند جهانی نشده ناگزیر موسیقی ما ایراد دارد و یکجای کار میلنگد کنلل علینقی وزیری نشان داد موسیقی ما ربع پرده ندارد و گام را 24 ربع پرده گرفت با این همه هنوز هیچ کار درستی نشده گمانم بهترست یا ربع پرده را برداریم یا آنرا با زبان غربی بشناساییم و بنوازیم گاهی ربع پرده ها ساسفور میشوند 
پاسخ:
سپاسگزارم دوست عزیز
موسیقی ایرانی حال و هوای خودشو داره و هنوز هم طرفداران بسیاری حتی در کشورهای غربی داره. 
سیستم نتهای 12 تایی موسیقی بین المللی یک قانون قراردادی بین ریاضیدانها و فیزیکدانها و موسیقیدانهاست و شاید در آینده موسیقی های جدیدی با قوانین ریاضی متفاوت بوجود بیاد و این امر شدنی هست. حالا ما بیاییم و ربع پرده رو حذف کنیم که میشه یک نوع عقبگرد. باید موسیقی خودمون رو علمی کنیم و این نیازمند تحقیق و همکاری بین دانشمندان مربوطه هستش.
برای مثال کیتارو موسیقی ژاپن رو جهانی کرده ولی فکرنکنم بخواد نتهای یک هشتم پرده رو از موسیقی ژاپن حذف کنه. موسیقی هر نقطه ای از جهان براساس زبان اون منطقه بوجود اومده و حذف موسیقیهای محلی مثل از بین بردن زبان اون قومیتهاست. این کار درست مثل اینه که کل مردم دنیا به زبان انگلیسی حرف بزنن. وجود هرکدوم از این موسیقی ها و زبانها مثل آثار باستانیه که میشه با تحقیق درباره ی اونها به خیلی از مسائل تاریخ بشر دست پیدا کرد.


دوست عزیز !
در سطر 26 نوشته اید که:
«بنابراین فرکانس نت Re سُری یا همان Mi کُرن...»
البته نت Re سُری همان نت Mi کُرن نیست و نیم پرده با هم فاصله دارند .
با سپاس
۱۶ تیر ۹۵ ، ۰۵:۳۴ داریوش برزگر
با سلام دوست عزیز
از اینکه فردی برای پیشرفت موسیقی کشور عزیزمون تلاش میکنه بسیار خوشحالم و براتون آرزوی موفقیت میکنم
برای اینکه نوشته ی خودمو کامل بیان کنم ابتدا از چگونه پیشرفت کردن موسیقی یکی از کشورهای خاورمیانه توضیح میدم کشوری مثل ترکیه بسیار روی دستگاههای موسیقی سنتی کار کردند و سیستم ۲۴ ربع پرده ای رو به سیستم ۴۸ یک هشتم پرده ای گسترش دادند و با اینکه 6 دستگاه از دستگاههای ایرانی رو در اختیار داشتند ولی تعداد بسیار زیادی دستگاه موسیقی خلق کردند، با توجه به اینکه برای تبدیل و گسترش سیستم از همان روش غربی ها استفاده کردند
در کشور ما دانشمندی به نام فارابی این دستگاهها رو بوجود آورد و این دستگاهها نیمه ی سوخته ی یکی از سه کتاب فارابی است
من هم خیلی تلاش کردم تا به غیر از روش تعدیل روش دیگری رو پیدا کنم برای هارمونیزه کردن فواصل کمتر از نیم پرده و بالاخره موفق هم شدم چیزی که من بدست آوردم نمونه ی محاسبه ی بزرگتر شده ایه از روش فارابی هر فاصله ای به یک تقسیم بندی کمتر از نیم پرده اشاره میکنه
برای مثال:
از نت do تا نت sol اشاره به یک تقسیم بندی از نت do تا نتی که با او نیم پرده فاصله داره میکنه یعنی نت Re b
در واقع فارابی به رابطه ای بین فواصل در گام و فواصل کمتر از نیم پرده پی برده بود
اگر محاسبه کنید متوجه میشید که تعداد دستگاههایی که میشه بوسیله گرایش کششی فواصل خلق کرد ۷۲ دستگاه موسیقی ایرانی میشه که متاسفانه در حال حاضر فقط هفت دستگاه سازی و پنج دستگاه آوازی با ساختار یکسان باقی مانده که مجموعا از نظر ساختاری ۸ دستگاه بیشتر نداریم
پاسخ:
من هم از حسن توجه شما سپاسگزارم و خواهشمندم نتیجه تحقیقات خود را در وبلاگی بنام خود ثبت نمایید تا هنرجویان از آن بهره مند گردند. بنده با افتخار آنرا لینک خواهم نمود.
با سلام خدمت شما دوست گرامی!
نظر شما در این رابطه بسیار ارزنده است اما بنده با "معتدل" کردن نت های ایارنی موافق نیستم.
در تئوری اصیل موسیقی غربی "دو دیر" با "ر بمل" تفاوت دارند!
اما سیستم معتدل 12 تایی که شما دو.ست عزیز بر اساس آن 24 تایی رو بیان کردید این تفاوت رو قائل نیست! اصلی ترین حامی این سیستم  در موسیقی غربی باخ بزرگ بود، هر چند بنده از طرفداران این سیستم در موسیقی غربی به علت محدودیت اجرا در سازهای اصلی غربی هستم (پیانو و گیتار) در موسیقی ایرانی چون این محدودیت تقریبا نیست استفاده از مشابه 24 تایی این سیستم کار درستی نیست! و از احساس اصیل موسیقی ایرانی دوره!
گرچه در ریاضی میگیم ربع پرده اما ربع رده در واقع نصف نیم پرده نیست!
پاسخ:
با عرض تشکر از شما دوست عزیز
ممکنه این مطلب رو بطور مشروح بیان کنید و روش خود رو برای تعیین فرکانس بیان کنید؟

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی